Tristan Rhys Williams

_{Mae ‘pydew defodol’ yn gasgliad o dri gwaith sain sy’n canolbwyntio ar dair heneb Neolithig ar Ynys Môn: beddrodau Bryn Celli Ddu a Barclodiad y Gawres, a charnedd siambr Bryn yr Hen Bobl. Gan ymgysylltu â thestun llafar Cymraeg gyda recordiadau maes ac arwynebau sain chtonig, mae’r darnau hyn yn dod â’r llefaru ymhellach i’r blaendir nag mewn gweithiau blaenorol, gan drin y llais nid fel rhywbeth sydd wedi’i gladdu o fewn y sain, ond fel deunydd sylfaenol sy’n symud rhwng archaeoleg, lle, llên gwerin a thystiolaeth archaeolegol.}

_{Mae Llwyn Llwyd yn cymryd ei deitl o’r enw hŷn ar Bryn Celli Ddu, a gofnodwyd gan Henry Rowlands. Wedi’i ddatblygu o berfformiad  a gyflwynwyd yn ystod diwrnod agored Cadw ym Mryn Celli Ddu, mae’r darn yn adlewyrchu ar yr heneb yng nghyd-destun tirwedd gysegredig fyw a thrwy haenau o enwi, cof a defod.}

_{Mae Mynydd Cnwc yn canolbwyntio ar Barclodiad y Gawres, gan blethu llên gwerin y cawr a’i gŵr yn croesi o Fwlch y Ddeufaen i Ynys Môn gyda recordiadau maes wedi’u gwneud o bwll o fewn y hollt rhwng Mynydd Mawr a Mynydd Bach. Mae’r gwaith yn dwyn i gof enw hŷn y safle, Mynydd Cnwc, gan ganiatáu i dirwedd, daeareg, stori a sain gydgyfeirio.}

_{Mae Llwyn Moel yn canolbwyntio ar Fryn yr Hen Bobl, (carnedd siambr lle mae’r twmpath gwreiddiol wedi goroesi ar dir preifat ym Mhlas Newydd). Mae ei destun yn datblygu fel rhestr gronnol o ddarganfyddiadau archeolegol, olion botanegol a thystiolaeth paill, gan wrthsefyll dull dehongli’r hynafiaethwyr Thomas Pennant a John Skinner o blaid pwysau’r cofnod materol ei hun. Mae arwyddocâd yn dod i’r amlwg trwy gronni yn hytrach na dehongli, gan fod yr archif olion a adferwyd yn siarad y tu hwnt i sicrwydd dynol.}

……..

_{pydew defodol (ritual pit) is a collection of three soundworks centred on three Neolithic funerary monuments on Ynys Môn (Anglesey): the passage tombs of Bryn Celli Ddu and Barclodiad y Gawres, and the chambered cairn of Bryn yr Hen Bobl. Enmeshing Welsh-language spoken text with field recordings and chthonic sound surfaces, these pieces bring recitation further into the foreground than in previous works, treating the voice not as something buried within the sound, but as a primary material moving between archaeology, place, folklore and accumulated evidence.}

_{Llwyn Llwyd (pydew defodol) takes its title from the older name for Bryn Celli Ddu, recorded by Henry Rowlands. Developed from a performance-installation presented during a Cadw open day at Bryn Celli Ddu, the piece reflects on the monument within the context of a living sacred landscape and through layers of naming, memory and ritual.}

_{Mynydd Cnwc centres on Barclodiad y Gawres, weaving together the folklore of the giantess and her husband crossing from Bwlch y Ddeufaen to Anglesey with field recordings made from a pool within the crevice between Mynydd Mawr and Mynydd Bach. The work recalls the site’s older name, Mynydd Cnwc, allowing landscape, geology, story and sound to converge.}

_{Llwyn Moel focuses on Bryn yr Hen Bobl, the chambered cairn whose original mound survives on private land at Plas Newydd. Its text unfolds as an accumulating list of archaeological finds, botanical remains and pollen evidence, resisting the interpretive approach of antiquaries Thomas Pennant and John Skinner in favour of the weight of the material record itself. Significance emerges through accumulation rather than interpretation, as the archive of recovered traces speaks beyond human certainty.}